Denken in systemen

12 december 2017
Categorie: Theorie

Een systeemdenker ziet geen wereld bestaande uit losse onsamenhangende fragmenten, maar samenhangende gehelen. Overal om ons heen zijn systemen die weer onderdeel zijn van een groter systeem. Op deze manier is alles met alles verbonden.

Connectivity shutterstock_411942079

We kunnen elke organisatie zien als een systeem dat bestaat uit onderdelen die elkaar beïnvloeden. Zo kunnen we vaste patronen in organisaties ontdekken en die waar nodig veranderen. Systeemdenkers verbinden waarneming van systemen aan onderzoek met een open houding. Dit onderzoek (CHECK) naar de praktijk van alledag leidt tot slimme interventies die ‘werken’. Een systeem is meer dan een statische verzameling ‘dingen’. Een systeem is een onderling samenhangend geheel van onderdelen die zodanig zijn georganiseerd dat ze een functie vervullen en een doel kunnen bereiken.

Systemen hebben drie kenmerken

Elementen vormen samen een geheel
Elementen van een systeem zijn onderdelen die samen een geheel vormen. Elementen vervullen ieder een eigen functie. Ze onderscheiden zich van elkaar door specifieke eigenschappen.  Onderzoek naar elementen maakt duidelijk welke onderdelen samen een geheel vormen en wat ze doen om het geheel te laten functioneren;

verrekijker vrouw shutterstock_71098441-1De werking van een systeem is het product van de onderlinge relaties
De werking van een systeem is gebaseerd op onderlinge verbindingen die elkaar beïnvloeden. Wanneer we de manier waarop de  onderlinge relaties in een systeem functioneren bestuderen kunnen we leren hoe een systeem werkt.

Ieder systeem wordt gedefinieerd aan de hand van de bedoeling
De functie of bedoeling van een systeem gaat over de bedoeling ervan. Het beantwoord de vraag: Waartoe dient het? en Wat willen we dat er van komt? De bedoeling vertelt iets over de functie van het geheel.

Eigenschappen van systemen

Een systeem als geheel bezit compleet andere eigenschappen dan elk van zijn onderdelen. Een systeem is daarmee veel meer dan een optelsom van onderdelen. De twee gassen zuurstof en waterstof vormen samen water, met ‘waterige’ eigenschappen. Sommige systemen kunnen zich aanpassen, versnellen of vertragen, meerdere doelen nastreven en zich in stand houden. Andere systemen kunnen evolueren of transformeren. Onderdelen van een systeem kunnen dit los van elkaar niet. Een kenmerkende eigenschap van meer complexe systemen is het ‘vloeiende’ of ‘dynamische’ karakter.

Een organisatie is geen mechanisch systeem

Systeemdenken is een manier om de complexe werking van organisaties te visualiseren en begrijpen. We hebben lange tijd gedacht dat organisaties werken als mechanische systemen zoals een auto of een thermosstaat. In een mechanisch wereldbeeld lijkt alles heel simpel. Actie = reactie. Het resultaat is een optelsom van onderdelen. De werkelijkheid in organisaties is minder eenvoudig.

Mechanisch systeem shutterstock_80437660Wanneer we achter de dynamiek en schijnbare chaos in organisatie systemen vaste patronen herkennen kunnen we duurzame verandering tot stand brengen.  Door kennis van patronen die verspilling veroorzaken en de hernieuwde focus op het doel van het systeem kan men stoppen met dingen die niet werken. Hierdoor komt tijd vrij om klanten juist en in één keer goed te helpen. Wij noemen dit slim en slank organiseren.

Deel je leerervaring

Systeemdenken leer je het best door kennis en ervaringen te delen. We zijn altijd benieuwd naar ervaringen van anderen. Heb jij een ervaring die anderen kan helpen? Of heb je vragen over systeemdenken? Laat het ons weten, zo leren wij samen met jou.

Harry Welch

Harry Welch

Reorganiseren en het verbeteren van bedrijfsprestaties met de systeemaanpak is mijn specialiteit. Je kunt mensen namelijk niet dwingen om iets te leren of te veranderen. Je kunt ze echter wel prikkelen om zichzelf en het team beter te maken.
Lees verder >
Harry Welch

Latest posts by Harry Welch (bekijk alle berichten)

SC op Twitter